رباب ابزار عشق و عاطفه است

پیشاور -- انگشتان نوازندگان بر روی تارهای رباب قدیمی می رقصند و عاشقان رباب با چشمانی نیمه باز سر تکان می دهند و ترانه پشتو زمزمه می کنند.

محمد فهیم 25 ساله یکی از شنوندگان حاضر در یک روستای نزدیک پیشاور در شمال غربی پاکستان گفت: «من قدرت معنویم را از آهنگ های رباب می گیرم.»

فهیم گفت که پشتون ها رباب را می پرستند.

رباب یک ابزار سیمی با بدنه چوبی توخالی است که دارای دسته ای باشد که به سمت باز آن کشیده شده است. ترکیبی از رشته های پلاستیکی و فلزی بر روی دسته ای کشیده شده اند که بر روی پوسته آن کشیده شده اند. نوازنده از یک ناخنک فلزی برای کشیدن تارها استفاده می کند.

سرفراز خان 60 ساله جشن روستا را با آهنگ های مشهور پشتو شیفته خود کرد. فهیم و دیگران پا شدند و رقصیدند.

سرفراز که بیش از 40 سال است نوازندگی می کند گفت: «رباب هویت پشتون ها است.» او هرگز ازدواج نکرده است تا هیچ وقت در عشقش به این ابزار با کسی شریک نشود.

سرفراز در سن 20 سالگی از منطقه قبیله ای خیبر که در همین نزدیکی است به اینجا آمده است تا رباب یاد بگیرد.

درست چند کیلومتر دورتر از روستایی که سرفراز در آن می نواخت در منطقه قبیله ای صدای تیراندازی طنین می انداخت. ارتش پاکستان در آن مکان سرگرم نبرد علیه شبه نظامیان اسلامی است. این شبه نظامیان در مناطق قبیله ای نیمه خودمختار پاکستان در حال نبرد با دولت هستند تا عقاید خود در زمینه حقوق اسلامی را پیاد کنند.

سرفراز گفت: «زمانی بود که من روبروی هزاران تن از عاشقان رباب برنامه اجرا می کردم.» او گفت که چنین گردهمایی های بزرگی به علت شبه نظامیان دیگر اتفاق نمی افتند.

شبه نظامیان از هنر و فرهنگ قربانی گرفته اند. تهدیدات آنها باعث شده است تعدادی از نوازندگان شهر را ترک کنند یا هنر خود را رها سازند. ابزارهای موجود در فروشگاه های موسیقی پیشاور و دیگر شهرهای شمال غربی پاکستان منفجر شده اند.

سرفراز تنها نوازنده رباب است که در دابگاری بازار پیشاور که تنها خیابان خوانندگان این شهر است باقیمانده است. تنها چند خانه و دفتر موسیقی دانان، خوانندگان و هنرمندهای دیگر در دابگاری بازار فعال هستند و سرفراز در آنجا یک کارگاه کوچک دارد تا درآمد بیشتری پیدا کند.

اولاس خان که ابزاری را جهت تعمیر نزد سرفراز آورده است گفت: «او علاوه بر این که نوازنده رباب ممتازی است در تعمیر ابزار نیز وارد است.»

سرفراز گفت: «رباب زندگی من است و من تصور ننواختن آن را نمی توانم بکنم.»

قرن ها رباب بخش جدانشدنی زندگی پشتون بوده است. برخی مورخان می گویند که رباب قرن ها پیش از اسپانیا وارد سرزمین پشتون شده است. یک ابزار مشابه به نام (ربک) در اسپانیا نواخته می شود. گفته می شود هر دو نام از کلمه عربی رباب گرفته شده اند.

دیگران مدعی هستند که اسکندر جهانگشا زمانی که از طریق گذرگاه خیبر به شبه قاره حمله کرد این ابزار را به پشتون ها معرفی نمود.

رباب در بین پشتون های دو کشور افغانستان و پاکستان مشهور است. این ابزار در بقیه جاهای شبه قاره، ایران، بنگلادش و بخش هایی از خاورمیانه یافت می شود.

علاقمندان می گویند که تاریخچه این ابزار نشان دهنده ذات صلح طلب پشتون ها است. آنها می گویند که پشتون ها 24 قرن پیش 7 تار به ربک اسپانیایی افزوده اند تا این ابزار بتواند صدای نرمتر و ملودی های عاشقانه تولید کند.

نثار محمود خان مورخ و فیلم ساز پشتون گفت: «ربک یک ابزار نظامی بوده است. پشتون ها آن را تغییر دادند تا بتواند قطعات عاشقانه را بنوازد.»

سرفراز گفت: «رباب ابزار عشق، عاطفه، صلح و آرامش است.» نثار خان گفت که عشق پشتون ها به رباب اثبات کننده اشتیاق آنها به صلح است.

او گفت: «پشتون ها همیشه در سرزمین خود آرزوی صلح داشته اند و به همین دلیل آنها ربک را تغییر دادند تا قطعات موسیقی عشق و صلح بسازند.» بهادر خان یک عاشث دیگر رباب در جشن موسیقی روستا گفت: «درست وقت آن رسیده است که پشتون ها رباب یا هر ابزار موسیقی دیگری را جایگزین تفنگ کنند.»

با این وجود نثارخان مخالف این نظر است که تفنگ در فرهنگ پشتون نفوذ زیادی دارد. او گفت: «تفنگ هرگز سمبل پشتون ها نبوده است.» او گفت که مردمان پشتون مدت ها قبل از تفنگ، رباب را بدست آورده بودند.

نثار خان با اشاره به نحوه بغل گرفتن رباب توسط نوازندگان که ابزار را بر روی پاهای خود قرار می دهند گفت: «ما پشتون ها در حقیقت رباب را مانند یک فرزند پذیرفته ایم. پشتون از هیچ ابزار دیگری آن طور استفاده نمی کنند که از رباب استفاده می کنند.»