طالبان برای تسهیل قاچاق مواد مخدر آسیای میانه را بی ثبات کرده است

تاشکند - به مدت چند قرن، جاده ابریشم راهی برای انتقال ابریشم، ادویه جات و کالاهای دیگر از طریق آسیای میانه بین شرق و غرب بوده است. امروزه یک مسیر تجاری جدید در آسیای میانه باز شده است با نام «مسیر شمالی» که از افغانستان تا تاجیکستان، ازبکستان و ترکمنستان امتداد دارد.

اما کالاهایی که در مسیر شمالی منتقل می شوند، خطرناک، تضعیف کننده و مرگبار است.

سازمان ملل برآورد می کند که 21 درصد از مواد مخدر تولیدی افغانستان از طریق مسیر شمالی منتقل می شود. این مقدار شامل 95 تن هروئین در سال به ارزش 126 میلیارد دلار می شود که بخشی از درآمد 600 میلیارد دلاری مواد مخدر افغانستان است.

این درآمدها منبعی برای تقویت فعالیت های تروریستی طالبان علیه دولت و شهروندان افغانستان است.

به گفته رستم نظروف، رئیس موسسه کنترل مواد مخدر تاجیکستان، چندین شیوه برای انتقال مواد مخدر از طریق آسیای میانه وجود دارد: از استان هرات افغانستان، از طریق ترکمنستان به روسیه و سپس به اروپا؛ یا از کندوز افغانستان از طریق تاجیکستان به روسیه.

مسیر سوم از کندوز، در امتداد تاجیکستان به قرقیزستان، قزاقستان و روسیه است. قاچاقچیان همچنین از استان بلخ در افغانستان از طریق مزار شریف کالا به ترمز ازبکستان، قارشی، بخارا، اورگنچ و نوقوس می رسانند و از آنجا آن را به قزاقستان و روسیه منتقل می کنند.

اگرچه مرز ازبک-افغان تنها 137 کیلومتر طول دارد، یک تحلیلگر می گوید که گشتزنی در نزدیکی ترمز به دلیل وضعیت جغرافیایی و وجود صدها مسیر کوهستانی که تنها راهنماهای محلی آنها را می شناسند دشوار است. محلی ها این مسیر را مسیر ایده آل برای قاچاق هروئین به آسیای میانه می دانند.

با این حال، یک مقام کمیته گمرکات کشوری ازبک که نخواست نامش فاش شود، گفت که تلاش ها برای قاچاق تریاک از مرز ازبک افغان بی نتیجه است. ماموران به شدت از مرز محافظت می کنند و ایست گمرکی در نزدیکی پل در امتداد آمودریا دارای دستگاه های مجهز برای ردیابی محموله های وسائل نقلیه و مسافران است.

نماینده گمرکات گفت که فروشندگان مواد بیشتر مایل به رد شدن از مرز ازبک-تاجیک هستند که 1,161 کیلومتر طول دارد.

یک منبع مرکز ملی تحلیل اطلاعات کنترل مواد مخدر ازبک گفته است افراد پیاده 61 درصد از مواد مخدر را حمل می کنند. بقیه را وسائل نقلیه، هواپیما و کشتی حمل می کنند.

ارکین خوجایوف، یک مقام دیگر گمرک ازبک، گفت که حمالان اغلب مواد مخدر را در بین سبزیجات، میوه ها، همراهان مخفی در اتومبیل، کیف دستی، لوازم خانگی و لباس مخفی می کنند. برخی آن را به صورت کپسول می بلعند، اما در صورتی که در معده آنها پاره شود می میرند.

انور تورایف، یک جامعه شناس مستقل و متخصص سابق مواد مخدر، گفت که افراد فقیر و نومید مانند مادران خانواده های بزرگ یا نوجوانان فقیر بیشترین قاچاقچیان را تشکیل می دهند.

او گفت: «آنها برای یک لقمه نان کار می کنند.»

اویدین احمدوا، یک زن که به قاچاق مواد مخدر و دست داشتن در فعالیت های جنایی کوچک متهم شده است، گفت که شوهرش پنج سال پیش برای پیدا کردن کار به روسیه رفت، اما ناپدید شد.

او گفت که چاره دیگری برای درآوردن خرجش نداشته است: او گفت: «من تنها برای غذا خوردن و خرید لباس کار می کردم.» ممکن است که احمدوا به 15 سال حبس محکوم شود.

مواد مخدر حتی می تواند یک مسئله تهدید امنیت ملی محسوب شود.

ذاکر خوژیوف، یک دانشمند سیاسی مستقل، می گوید: «جنگ داخلی در تاجیکستان، انقلاب در قرقیزستان و رویدادها در آندیجان نشان می دهد که رهبران کشورهای آسیای میانه باید هر گونه مافیای مواد مخدر بانفوذ و ثروتمند - در مقایسه با اکثر آنها که فقیر هستند - را به شمار بیاورند.»

او گفت که دولت ها در مبارزه با مصرف مواد مخدر و نگهبانی از مرزهایشان ضعیف عمل می کنند.

خوژیوف گفت: «فساد در موسسات اجرای قانون و دیگر ساختارهای دولتی باعث ترویج قاچاق مواد مخدر می شود. افزون بر آن، سطح همکاری نیروهای اجرایی .... مشخصاً ناقص است.»

تحلیلگران دفتر مواد مخدر و جرائم سازمان ملل می گویند که نبود همکاری منسجم کارآیی اقدامات مبارزه با مواد مخدر را کاهش می دهد.

اما برخی اوقات، کشورها با موفقیت با یکدیگر کار می کنند.

در سال 2008 مقامات افغان، ازبک، تاجیک و قزاق عملیات تیفون را برای مبارزه با فعالیت حلقه قاچاقچیان مواد مخدر آسیای میانه از افغانستان تا روسیه انجام دادند. در آن عملیات، بازرسان 980 کیلوگرم ماده مخدر را کشف و 42 نفر را دستگیر کردند.

برنامه کنترل مواد مخدر سازمان ملل از سال 1994 با دولتهای ازبکستان، قرقیزستان و تاجیکستان همکاری کرده است تا همکاری ها را افزایش داده و تجارت مواد مخدر را ریشه کن سازد.

کشورهای متحد مشترک المنافع، سازمان معاهده همکاری جمعی، سازمان همکاری شانگهای و کنفرانس تبادل و اقدامات اعتماد سازی در آسیا کوشیده اند تا با این مساله مبارزه کنند.

یک مقام معاهده امنیت جمعی که نخواست نامش فاش شود گفت: «مساله این است که کشورهای منطقه درست با یکدیگر همکاری نمی کنند ... تا زمانی که این طور است طالبان به قاچاق مواد مخدر از طریق آسیای میانه ادامه می دهد تا درآمدهای کلان داشته باشد.»