بستن شدن محل ایست بازرسی لایه جدیدی به نزاع مرزی ازبکستان با قرقیزستان افزوده است

اوش، قرقیزستان - عبدالعزیز خاکیموف گفت که گذر نمودن از مرز و رفتن به ازبکستان آسان است - بستگی به این دارد که چند سوم قرقیز بیشتر داشته باشید.

خاکیموف که ساکن یزار در بخش آلابوکا در منطقه جلال آباد است گفت: «روستائیان مجازند که آزادانه از دو ایست بازرسی یکی در نانای (قرقیزستان) و دیگری در کاسانسای (ازبکستان) با پرداخت هزینه 10 سوم قرقیز (0.23 دلار) گذر کنند. اگر پول ندهید ممکن است با مشکل مواجه شوید.»

10 سوم قرقیز هزینه رسمی نیست؛ رشوه است. خاکیموف گفت که اگر این پول را ندهید، ماموران مرزی در مورد مدت اقامت شما سوال می کنند، شما را دستگیر کرده یا در جیبتان مواد مخدر می گذارند.

مسئله این است که اغلب ساکنان قرقیزستان که از مرز گذر می کنند، برای فروش کالاهای خود می روند تا بتوانند چیزی بفروشند، اگر رشوه بدهند پولی برایشان نمی ماند. به همین دلیل آنها از مناطق محافظت نشده - مانند گذر از رودخانه ها، بالا رفتن از تپه ها یا گذر نمودن از دیگر موانع جغرافیایی - به طور غیرقانونی از مرز گذر می کنند.

از قدیم گذر نمودن از مرز آسان بوده است. اما در ژوئن 2009، بمب گذاری های تروریستی و تلاش برای ترور افراد در خان آباد، ازبکستان این کشور را مجبور کرد تا خندق هایی در بخش های مرزی احداث کند تا از قاچاق جلوگیری کرده و مانع از ورود افراط گرایان شود.

ازبکستان در 1 مارس بزرگترین ایست بازرسی مرزی کاراسو-اتودوروژنی را بسته است و می گوید که این ایست بازرسی به بازسازی نیاز دارد.

کاپیتان سیتک یک مامور مرزی ازبک که از ترس اینکه کارش را از دست بدهد نام خانوادگی اش را نگفت می گوید: «نه تنها ماشین ها، بلکه افراد پیاده نیز دیگر نمی توانند از این ایست بازرسی از مرز گذر کنند. نزدیکترین ایست بازرسی که الان می توانند استفاده کنند 23 کیلومتر دورتر در دوستک-اتودوروژنی است.»

بسته شدن ایست های بازرسی، تقاضا برای رشوه و نبود شفافیت درباره حدود مرزی قزاق-ازبک در این اواخر موجب بروز مکرر نزاع بین دو کشور شده است.

عبدالوحید اکرموف، از سوراتاش در بخش کاراسوی در منطقه اوش، گفت که ماموران مرزی ازبک همسایه 29 ساله اش به نام الوگبک عثمانوف را که کوشیده است قاچاقی از مرز گذر کند را به ضرب گلوله کشته اند.

اکرموف می پرسد: «چرا باید کسی برای این کار کشته شود؟ الان زنش بیوه شده است و دو کودکش هم یتیم شده اند. چه کسی آنها را بزرگ خواهد کرد؟»

چنین رویدادهایی باعث تشکیل کمیسیون درون دولتی تعیین حدود مرزی قرقیز-ازبک شده است. سلامت آلامانوف، رئیس این کمیسیون، گفت که هدف از تشکیل این کمیسیون تعیین حدود 1,375 کیلومتر مرز مشترک دو کشور است. در حدود 365 کیلومتر، در حدود 50 منطقه مورد تردید هستند؛ چرا که مثلا در این مناطق بخش هایی از خانه ها، زمین ها و باغ ها دو طرف مرز قرار گرفته اند.

این کمیته در ماه آوریل نشست خواهد داشت. آلامانوف گفت: «امیدواریم که تعیین حدود مناطق مرزی به شیوه ای سازنده ادامه پیدا کند.»

رشید تقیوف، معاون پارلمان قرقیز و رئیس کمیته دفاع، امنیت، قانون و نظم، دادگستری و امور مبارزه با فساد گفت که قرقیزستان و ازبکستان در تسریع روند تعیین حدود مرزی منافع برابر دارند.

او گفت: «این مسئله پیچیده نیاز به مطالعه ... خیلی دقیق دارد و باید اطمینان پیدا کرد که به هر سندی در هر طرف مرز توجه کافی مبذول شده است. نادیده گرفتن هر کدام از آنها می تواند باعث بلاتکلیف شدن این روند شود. در طی دهه های گذشته، نشست ها و کنفرانس های متعددی برگزار شده است. این بار به نظر می رسد که مصالحه کردن ضروری است.»

نوربک ساریف، رئیس اداره منطقه ای آکسی در بنیاد عمومی «برای تحمل بین المللی»، گفت که در حالی که مقامات دولتی مشغول رفع اختلافات مرزی هستند، درگیری ها در سطح محلی نیز در حال افزایش است.

او گفت که برای کم کردن تنش ها «ما آغاز به اطلاع رسانی به ساکنان محلی کرده ایم و نشست هایی ترتیب داده ایم تا مقررات گذر نمودن از مرز را تشریح کنیم و همچنین برشورها و پوسترهایی نیز توزیع نموده ایم.»

خاکیموف نگران افزایش اخاذی های ماموران مرزی است.

او گفت: «اگر بر سر گرفتن حق خود اصرار کنید، در وضعیت بدی قرار می گیرید: آنها ممکن است گوش شما را ببرند یا چشمتان را کور کنند. به همین دلیل است که بسیاری از مردم این ایستهای بازرسی را دور می زنند و می کوشند با به جان خریدن خطر از جاهای دیگر از مرز گذر کنند.»

این عادت مشکل دیگری نیز به وجود آورده است. قوانین ازبک و قرقیز می گویند که هر کسی که به طور غیرقانونی از مرز گذر کند را می توان به مدت 72 ساعت بازداشت و سپس از کشور اخراج کرد. اگر فرد بازداشت شده هر گونه کالایی همراه داشته باشد با اتهام قاچاق مواجه می شود و به دو تا پنج سال زندان محکوم می شود.

سالکین عبدیکاریوا، یک مامور سرویس مرزی دولتی قرقیز، گفت که در طی سال 2009، در حدود 148 عبور غیرقانونی از مرز و 130 تخلف از مقررات مرزی ثبت شده است.

یک سخنگوی سرویس مرزی قرقیز به آسیای میانه آنلاین گفت که آمار دقیقی درباره محل سکونت متخلفان وجود ندارد اما تقریباً 70 درصد از آنها شهروندان قرقیز هستند.

عبدیکاریوا گفت: «برای بالا بردن ارتباطات و ترویج همکاری با سرویس های مرزی ازبک، ما در سال 2009 یک سری نشست در آندیجان، تاشکند و اوش برگزار کردیم.» هدف از این نشست ها «توسعه برنامه عملیاتی برای گشتزنی مشترک در امتداد مرزها بین دو کشور بود.»